AUTOR ARTYKUŁU

TOMASZ MALKOWSKI
FOTO-ESEJ: JANICKA & WILCZYK – INNE MIASTO
31 grudnia 2013 | wyślij link
FOTO-ESEJ: JANICKA & WILCZYK – INNE MIASTO

Duet artystyczny Janicka & Wilczyk powstał w związku z realizacją projektu Inne miasto. Ich pierwsze wspólne dzieło, to cykl fotografii ukazujących panoramę współczesnej Warszawy, jednak pod obrazem niby zwykłego „tu i teraz” tkwi drugie dno – zdjęcia wykonano bowiem w obrębie dawnego getta warszawskiego. Oglądamy więc spektakl nadpisywania miasta, zacierania jego przeszłości, gdzie wśród symboli nowoczesności, szklanych drapaczy chmur, stoją ostatnie pamiątki po żydowskiej historii Warszawy.

 

Oboje artyści już wcześniej samodzielnie realizowali projekty artystyczne związane z meandrami pamięci historycznej – szczególnie tych dotyczących historii Żydów w Polsce. Elżbieta Janicka jest autorką książki Festung Warschau – rodzaju przewrotnego przewodnika zabierającego czytelnika na nierealny spacer po Warszawie – po obszarze nieistniejącego getta, gdzie z dużą wnikliwością pokazuje, jak współcześni radzą sobie z trudną historią miejsca. Z kolei Wilczyk zasłynął cyklem fotografii Niewinne oko nie istnieje, na który złożyło się ponad trzysta zdjęć ocalonych z pożogi II wojny światowej synagog i domów modlitwy na terenie całej Polski. Budynki te w większości są albo w ruinie, albo zostały drastycznie przebudowane na nowe funkcje, przykładowo hurtownię okien, skup złomu, czy zakład pogrzebowy.

 

Innym mieście, podobnie jak w tym wcześniejszym cyklu – mamy podobny nacisk położony na maksymalną obiektywizację obrazu, chęć uniknięcia wszelkiej efektowności, malarskości. Janicka i Wilczyk fotografowali Warszawę od jesieni do wiosny w dni bezsłoneczne, unikali światłocienia i zieleni drzew, gdyż jak przekonywali w opisie kuratorskim projektu: „zaciera to rysunek szlaków komunikacyjnych i zmienia modelunek brył”. Postawili też na kolor, jako „bardziej realistyczny i neutralny niż fotografia czarno-biała”. Artyści dokumentują od kilku lat obszar dawnego getta warszawskiego, rozciągający się od Pałacu Kultury i Nauki na południu, po centrum handlowe Arkadia na północy. Ślady po getcie są wręcz niezauważalne, giną pod natłokiem współczesności, bo getto „istnieje już tylko pod asfaltem ulic muranowskich, pod chodnikami, pod skwerami podwórek, szkolnymi boiskami, dziedzińcami przedszkoli, pod obrośniętymi trawą skarpami usypanymi z gruzów, pod wyjątkowo w tej dzielnicy wybujałymi topolami, lipami i klonami. Tam są sklepienia piwnic przykryte gruzem i ziemią — mocne gettowe korzenie pamięci” – jak pisali w Getcie warszawskim. Przewodniku po nieistniejącym mieście Barbara Engelking i Jacek Leociak. (…)

 

BIO | ELŻBIETA JANICKA – urodzona w 1970 roku w Warszawie. Absolwentka Université Paris VII Denis Diderot (1994). Studiowała fotografię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej (PWSFTViT) im. Leona Schillera w Łodzi (1995–1998). Doktor nauk humanistycznych (Uniwersytet Warszawski, 2004). Autorka monografii Andrzeja Trzebińskiego Sztuka czy naród? (Universitas, Kraków 2006) oraz ilustrowanego eseju Festung Warschau (Krytyka Polityczna, Warszawa 2011). Edytorka apokryfu Wacława Antczaka Antoś Rozpylacz. Polski Odyseusz. Najsławniejszy wojownik w walce z Niemcami hitlerowskimi. Epopeja partyzantów z czasów powstania w Warszawie (PWSFTViT, Łódź 2008). Fotografka. Wystawy indywidualne: Ja, fotografia (Galeria FF, Łódź, 1998); Miejsce nieparzyste (Atlas Sztuki, Łódź, 2006), fotograficzno-dźwiękowy dokument z sześciu byłych niemieckich hitlerowskich obozów zagłady, nawiązujący do historii getta ławkowego jako przejawu antysemityzmu państwowego II RP.  Wybrane wystawy zbiorowe: Efekt czerwonych oczu. Fotografia polska XXI wieku (CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa, 2008); Sztuka polska wobec Holokaustu (Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, Warszawa, 2013).

 

BIO | WOJCIECH WILCZYK – (ur. 1961) fotograf, poeta, krytyk sztuki, kurator wystaw. Autor dokumentalnych projektów fotograficznych: Kalwaria (1995–2004), Czarno-Biały Śląsk (1999–2003), Życie po życiu (2004–2006) oraz Niewinne oko nie istnieje (2006–2008), które ukazały się w postaci albumów. Za ten ostatni, poświęcony budynkom synagog, bejt ha-midraszy i domów modlitwy niepełniących funkcji kultowych i zlokalizowanych w obecnych granicach państwa polskiego, otrzymał w 2010 nominację do Deutsche Börse Photography Prize. Od połowy 2009 realizuje serię Święta Wojna, której tematem są agresywne i rasistowskie w wymowie graffiti fanów futbolu, fotografowane na terenie Krakowa, Górnego Śląska oraz Łodzi. Tematem rozpoczętego w 2011 roku i realizowanego wspólnie z Elżbietą Janicką obszernego projektu Inne Miasto jest centrum współczesnej Warszawy (przed wojną teren nieformalnej dzielnicy żydowskiej, a czasie okupacji – getta). Od 2009 prowadzi bloga: hiperrealizm.blogspot.com. Wykłada fotograficzny dokument na Akademii Fotografii w Krakowie.

 

FOTO: ELŻBIETA JANICKA, WOJCIECH WILCZYK

 

 

Cały artykuł w wrześniowo-październikowym numerze ARCH#19, dostępnym w archiwum wydań 

ARCH #57
STYCZEŃ/LUTY 2020
facebook