AUTOR ARTYKUŁU

TOMASZ MALKOWSKI
PRITZKER 2013 – TOYO ITO
25 czerwca 2013 | wyślij link
PRITZKER 2013 – TOYO ITO

Najważniejszą nagrodę architektoniczną na świecie otrzymał w tym roku Toyo Ito, japoński architekt, autor m.in. Mediateki w Sendai. Jest organicznym strukturalistą – jego budynki charakteryzuje wyrazista struktura – połączenie konstrukcji i organicznej formy

 

Architektury Toyo Ito nie można zaszufladkować w żadnym „stylu”, jego budynki bywają raz ekstrawaganckimi blobami (budowana właśnie opera w Taichung na Tajwanie), dekonstrukcyjnymi ikonami (Muzeum Architektury Toyo Ito w Imabari w Japonii), czy minimalistycznymi perełkami (wczesne domy). W zależności od tematu architekt przyjmuje inny język architektoniczny, ale zawsze taki, któremu przyświeca wyraźna struktura. Bo właśnie strukturalizm stał się znakiem rozpoznawczym Ito, w którym konstrukcja, forma czy podział funkcjonalny wynikają z przyjętego systemu porządkującego wszystkie elementy budowli. Często są to struktury wywiedzione ze świata organicznego – jak budynek przypominający narastające konary drzew (biurowiec TOD’S Omotesando) czy przekrój przez gąbkę (wspominana już opera w Taichung). Zawsze jednak jest to operowanie takim językiem architektonicznym, aby budynek „przybliżyć do natury i otoczenia” – jak mówi o swojej architekturze sam Ito.

 

Lord Palumbo, przewodniczący jury Nagrody Pritzkera tak uzasadnia tegoroczny wybór laureata: „Przez całą swoja karierę Toyo Ito rozwijał dorobek twórczy, który łączy konceptualne innowacje z wspaniale i konsekwentnie zrealizowanymi budynkami. Tworząc wybitną architekturę przez ponad 40 lat z sukcesem podejmował się tak różnorodnych tematów jak biblioteki, domy, parki, teatry, sklepy, biurowce czy pawilony, za każdym razem poszukując sposobów na poszerzenie możliwości architektury. Profesjonalizm tego rzadkiego talentu skupiony jest na ciągłym odkrywaniu nowych rozwiązań, przy czym oparty jest na maksymalnym wykorzystywaniu sposobności w każdym, nawet najbardziej prozaicznym zleceniu i na każdej działce”. Nazywając go „twórcą ponadczasowych budynków” jury Nagrody Pritzkera wspomniało o wyjątkowej zdolności Ito do „tchnięcia w projekty wymiaru duchowego i poetyczności, które przepełniają wszystkie jego wszystkie prace”.

 

toyo-ito_museum-of-art-02

 

Urodzony w Seulu Ito początkowo chciał być sportowcem, marzył o karierze baseballisty, dlatego wybrał nawet Uniwersytet w Tokio, z racji możliwości uprawiania ulubionej dyscypliny. Z czasem jednak architektura stała się jego pasją. (…)

 

Jednym z najbardziej przełomowych obiektów w karierze Ito była Mediateka w Sendai ukończona w 2001 roku. Jej projekt wyłoniono w konkursie w 1995 roku, koncepcja Ito pokonała wówczas 235 innych prac. Wyróżniło go niestandardowe podejście do obiektu kultury, przełamał standardowy podział na funkcje, co odpowiadało coraz bardziej płynnym granicom pomiędzy różnymi dziedzinami sztuki i mediów. Jak tłumaczył architekt: „Dokładaliśmy starań, by odejść od utartego wyobrażenia muzeum czy biblioteki i stworzyć nową koncepcję, którą nazwaliśmy mediateką. Przy czym nowemu podejściu do funkcji – zaproponowaliśmy też nową koncepcję architektury”. Jurorzy nagrody Pritkzera przywołali projekt Mediateki w swoim uzasadnieniu nagrody: „Ito powiedział, że dąży do architektury, która jest płynna i nie ma sztywnych ram funkcjonalnych, co sam uważał za główny ideowy błąd modernizmu z jego segregacją funkcji. (…)

 

Inny projektem komentowanym przez jury Pritzkera jest biurowiec TOD’S Omotesando w Tokio, gdzie „skóra budynku jest równocześnie jego konstrukcją”. Ten ukończony w 2004 roku budynek, to jeden z wielu w karierze Ito, do którego opisu najlepiej pasuje słowo – innowacyjność. Elewacje tworzy bogaty ornament, przypominający rozrastające się konary drzewa, ale to nie czysta dekoracja, choć nie można jej odmówić piękna, a żelbetowa konstrukcja. Bo w dziełach Ito nie ma podziału na konstrukcję oraz dekorację, na aspekty techniczne kontra estetyczne – one są sprzężone w jedną nierozerwalną strukturę.

 

Wcześniej podobny zabieg strukturalnej elewacji wykonał Ito w Londynie w pawilonie dla Serpentine Gallery. W Kensington Gardens stanęła biała bryła ze ścianami pełnymi nacięć, to „poszatkowanie” powstało poprzez skręcenie kwadratu wiele razy tak, aby wytworzyć skomplikowaną siatkę o niejednorodnych podziałach, która stanowi skórę i zarazem konstrukcję pawilonu. „Moja architektura stara się być jednocześnie organiczna i techniczna. Używam nowoczesnej techniki, by stworzyć architekturę, która wchodzi w interakcję z otaczającym ją pejzażem. Chcę uniknąć, jak tylko się da, projektów, które raz umieszczone w danym miejscu wydają się nieruchomymi monolitami oderwanymi od kontekstu” – tak Toyo Ito tłumaczył przy okazji pawilonu swoje projektowe credo. (…)

 

Ito jest laureatem wielu nagród i wyróżnień, włączając w to otrzymaną w 2006 roku prestiżową nagrodę Royal Gold Medal przyznawaną przez RIBA, czy Złotego Lwa za całokształt twórczości wręczoną mu podczas 8. Biennale Architektury w 2002 roku w Wenecji. Wiadomość o otrzymaniu Nagrody Pritzkera architekt skomentował w sobie znanym stylu – wiecznego sceptyka, nigdy do końca zadowolonego z własnej pracy: „Architektura jest obwarowana różnymi społecznymi ograniczeniami. Projektuję architekturę tak, by tworzyła najbardziej możliwą wygodną przestrzeń, starając się przekuć te restrykcje do własnych celów. Jednakże, kiedy budynek jest ukończony, jestem boleśnie świadomy jego niedostatków, ale to daje mi energię, by coś zmienić i poprawić w kolejnym projekcie. Najpewniej ten proces zawsze się będzie powtarzał w przyszłości. Dlatego nigdy nie stworzę własnego stylu i nie będę zadowolonych z własnych prac” – konkluduje architekt. To podejście może nas tylko cieszyć, dzięki temu nigdy nie znudzi nam się architektura Ito –  wiecznego eksperymentatora.

 

toyo-ito_museum-of-art-01

 

Toyo Ito to szósty japoński architekt, który otrzymał najwyższe wyróżnienie w świecie architektury, przed nim Pritzkera otrzymali Kenzo Tange w 1987, Fumihiko Maki w 1993, Tadao Ando w 1995 oraz zespół SANAA, czyli Kazuyo Sejima i Ryue Nishizawa w 2010. Ci ostatni pracowali nawet w biurze Ito, wymieniają go jako jednego ze swoich mistrzów.

 

Oficjalna uroczystość wręczenia architektonicznego Oscara odbyła się 29 maja 2013 roku w Bostonie w Prezydenckiej Bibliotece i Muzeum im. John F. Kennedy’ego, co ciekawe budynek zaprojektował inny laureat Pritzkera – Ieoh Ming Pei, który otrzymał tę nagrodę w 1983. (…)

 

 

Artykuł opublikowany został w nr 17 ARCH. Całość artykułu dostępna jest w drukowanej wersji magazynu – http://www.archsarp.pl/kategoria-produktu/arch

ARCH #52
MARZEC/KWIECIEŃ 2019
facebook